Tiroid Bezi Tiroid boynun ön ve alt tarafında nefes borusunun ön ve yanlarında bulunan tek büyükçe ve simetrik bir iç salgı bezidir kıvamı yumuşaktır. Halk arasında buna Kalkan Bezi denir. Şekli alt bacakları nisbeten daha kısa bir büyük H harfine benzetilebilir. Böylece ortası nisbeten ince ve dar iki yanlarda ise hacimli iki parçası (lobu) vardır. Orta kısmı nefes borusunun önünde sağ ve sel parçaları da nefes borusunun yanlarındadır. Tiroid bezinin üstünü boyun derisi örter.
Tiroid bezinin hacmi erkeklerde kadınlardan biraz daha küçüktür. Yeni doğanlarda 15 gram olan ağırlığı yetişkinlerde ortalama 25-30 grama çıkar.
Tiroidin büyümesi gelişmesi görevini tam yaparak tiroid hormonlarının ifrazı ve miktarı daha önce söyldeiğimiz gibi hipofiz en parçasının direktifi ve (kontrolü altındadır. Bu uyarma ve denetleme nipofiz ön parçasının ifraz ettiği 'hormonlar arasında yer alan tiroidi kamçılayıcı normon ile sağlanır.
Tiroid hormonları büyüme gelişme ile vücutta yer alan önemli organların ve sistemlerin normal bir şekilde çalışmalarını sağlar Tiroid hormonlarının normalden az veya normalin üstünde ifraz olduklarında bir çok şikâyetler ve hastalıklar ortaya çıkar. Tiroidin normal çalışabilmesi ve yeterli miktarda hormonları yapabilmesi için vücudun ihtiyacı olan iod'u alması gerekir. Yiyeceklerle ve içilen sularla alınan inorganik (uzvî olmıyan) iod sindirim borusundan emilerek ve iod olarak kanın plazmasına geçer. Kan vücutta dolaşırken tiroid İhtiyacına ve sarfiyatına göre kendine lüzumlu miktarı alır. Kanda fazla kalan bol iod böbreklerde idrarla dışarı atılır. Sindirim borusundan emilmeyen inorganik iod isa dışkı ile dışarı atılır. Şu halde tiroidin günlük ihtiyacından fazla alınan iod vücuttan dışarı atılır. Diğer taraftan yeteri kadar alınmazsa tiroid normal görevini yapamaz ve hormonları ifraz edemez. Bu da söylediğimiz gibi bir çok şikâyetlere ve hastalıklara sebep olur.
Tiroid yapı itibariyle nodüllerden (bir çok 'küçük düğümlerden) oluşmuştur. Bu nedenle de kıvamı yumuşaktır
Tiroid de diğer birçok organ veya salgı bezleri gibi iç veya dış faktörlerin etkisinde kalarak normalin altında veya üstümde çalışır. Dolayısiyle de ifraz ettiği hormonlarda noksanlık veya fazlalık görülebilir.
Eğer tiroid kifayetsizliği ve hormon azlığı ana karnında başlamış ise çocuk cüce sakat âciz ve iradesiz doğar. Şayet normal doğmuş ve büyümüşlerde ve orta yaşlarda tiroid hormonu azlığı başlarsa deri katılaşır vücut kabalaşır his ve zekânın körleşmesi sonucu alıklık hissizlik ve duygusuzldk gibi belirtiler gösterir. Bu bir hastalıktır ve buna MİKSÖDEM denir. Gerek yeni doğanlarda ve gerekse büyüklerde görülen tiroid kifayetsizliği bugün nispeten ucuz ve alınması kolay tiroid ilâçları ile mükemmel şekilde tedavi edilmektedir. Ancak yeni doğanlarda görüldüğünde çocuk altıncı ayına gelmeden tedavisine başlanılmalıdır.
Tiroid hormonunun fazlalığı ve tiroid bezinin büyümesine gelince: Bazan tiroid bezinin büyümesi o kadar az olur ki_ boyuna bakıldığında fark edilmez. Ancak bu hususta tecrübeli bir mütehassısın parmakları hissedebilir. Buna rağmen tiroid hormonlarının ifrazı bir hayli artmıştır hastada şikâyetler başlamış ve vücut faaliyetinde değişiklikler yer almıştır. Diğer taraftan tiroid bezi boyunda orta boy bir greyfurt ikada r büyümüş çok uzaktan bile farkedilir duruma gelmiştir ve fakat hormonların ifrazında hastayı rahatsız edecek ve bariz belirtilere sebep olacak kadar artma olmamıştır. Şu halde tiroid hormonlarının fazla ifrazı büyümekle beraber ve orantılı olabilir veya olmayabilir.
Tiroid hormonlarının fazlalığı (normal miktarına orania) şu belirti ve şikâyetîere yol açar: Genel olarak huzursuzluk asabiyet uykusuzluk kalpte fazla atma süratli nabız iştah açılır bağırsaklar fazla çalışır ve diare terlemek avuç içlerinde sıcaklık ve ıslahlık zayıflama ve kilo kaybı göğüslerde büyüme âdette azalma veya kesilme ei ve ayaklarda titreme. Bazı çok ileri vak'alada göz bebeğinin öne doğru çıkması görülür. Bugün tiroid hormonlarının fazlalığı da azlığı gibi kolayca tedavi edilebilmektedir ve bu yolda büyük başarılar sağlanmaktadır.
Tiroid bezinin büyümesine gelince: Bu bezin büyümesi iki ana gruba ayyiilır. 1) Yumuşak kıvamını değiştiımeden büyüyenler. Bu karakterde büyümeye goiter (güvatir) denir. Goiterin ddğlişik şekilleri vardır ve bunlara çeşitli adlar verilmtiştir. 2) Diğer organ urlarında olduğu gibi bu tür büyümeler ellendiğinde sert nodul veya nodüller hissedilir. Bunlara da tiroidin uru tümörü veya adenomu denir. (Bu urların ademomlarının bir kısım selim tabiatlı bir kısmı da habis tabiatlı yani kanserdir.
Goiterlerin bir cinsine ki en çok görülenidir iod azlığından veya noksanlığından ileri gelir buna basit goiter denir içilen suda veya yenilen yiyeceklerde i od azlığından dolayı dünyanın birçok ülkelerinde değişik oranlarda görülür. Basit goiterin (ki şahıstan şahsa küçükten çok büyüğüme kadar değişik büyüklüklerde görülür) büyük bir zararı olmaz. Hastanın fazla şikâyetleri yoktur estetik görünüşünden başka. Bunların iod tedavisilye küçüldükleri görülmektedir.
Goiterin diğer cinsleri içinde diğerlerine nazaran daha sık görülenine de zararlı goiter denir. Bu tür goiter'e çok değişik isimler verilmiştir tıp dilinde. Zararlı goiter süratle büyür ve aşırı derecede hormonlar ifraz eder. Normal bir insana sürekli ve yüksek dozda tiroid hormonu verilirse onda da bu tür zararlı goiter görülür. Bunun belirtileri ve hastanın şikâyetleri daha önce tiroid hormonlar¬nın fazlalığında söz ettiklerimizin ileri dereceleridir ilâve olarak da gözbebekleri öne doğru çıkmış görünür. (Buna BASEDOw hastalığı denir)
Tiroid bezinin az veya çok çalıştığını ve doiayısiyle tiroid hormonlarının kanda az veya çok olduğunu tayin için bazı testler vardır. Bunların başında bazal ****bolizma testi gelir. Bu test bir insanın bir saatle ne kadar oksijen kullandığını gösterir. Bu değer homonların azlığında normalin altındadır. Fazla veya aşırı ifrazlarında normalin çok üstündedir. Nitekim zararlı goiterde bazal ****bolizma çok yüksektir.
Diğer bir test de kol damarından alınacak kanın tahlilidir. Kanda proteine bağlı iod miktarı ile diğer bazı önemii bulgular ve değerler araştırılır. Bunların miktarları tiroid hormonlarının az veya çak ifraz edildiğini tayinde yararlı ölçülerdir-
Zararlı goiterin teşhisi kolaydır. Hastanın görünüşü muayenesi ve şikâyetleri ile gerekirse bazı testler yapılır. Tedavisine gelince yüz küsur yıldan beri uygulanan tedavi metodu ameliyattır. Kuşkusuz bu ameliyat özelliği dolayısiyle bilgili ve tecrübeli bir operatör tarafından yapılmasını ve hastanın ameliyattan önce bir müddet özel hazırlanmasını gerektirir. Diğer tedavi metodu ise tıbbî tedavisidir. Yani ilâçla (ameliyatsız) tedavi. Bugün bu gaye için çeşitli ilâçlar bulunmaktadır.
özellikle son yıllarda zararlı goiterlerin ilâçla tedavisini savunanlar çoğalmış ve bu gaye ile yeni yeni ilâçlar üstünde çalışılmaktadır. Diğer taraftan( büyüyen kısmı ameliyatla alınmasını savunanlar ve uygulayanlar az değildir. Bugün bir çok ileri ülkelerde her iki metodu da uygulayanlar vardır.
Bazan Goiterler (ister basit ister zararlı türünden olsun) dışa yani öne doğru yerine arkaya doğsru da büyüdükleri görülmüştür- Bunlara iç goiter denir içe doğru olduğu için hastanın şikâyetleri olmasına rağmen boyunda tiroidin büyümüş olduğu görülmez.
Diğer bir husus da goiterler yani tiroid bezinin şu veya bu sebeple büyümeleri bazan tiroid bezinin bir parçasında yer alır ve tek taraflı büyür. Bazan de her iki parçada yani tümünde büyüme görülür
Gerek basit goiterin ve gerekse zararlı goiterin ister ameliyat ister ilâçla tedavilerinden sonra nüksettikleri yani yeniden büyüdükleri görülmüştür