Aşağı yukarı herkesin zaman zaman başı ağrır. Birkaç saat üst üste televizyon izlerken kuşkusuz ki bir sürü ağrı kesici reklamı görürsünüz. Başağrıla-rının birçok nedeni vardır ve oluştuğu yer ciddiyet derecesi ve tekrarlama sıklığı açılarından büyük değişkenlik gösterir. Beyin dokusunun ağrıması söz konusu olamaz. Aslında kafatasının ve beyin zarınında büyük bir bölümünde ağrı hissedilmez. Ameliyat sırasında yapılan gözlemlere göre başımızda sadece bazı bölümler ağrıya hassastır. Kafatasının dış yüzeyinde deri ve derinin hemen altındaki dokular; yani kaslar atardamarlar kafatası kaplaması gözler kulaklar ve burun ile sinüs boşluklar ağrıya hassastır. İçte ise atardamarlar toplardamarlı sinüsler ve onlara bağlı toplardamarlar beynin dış zarının bazı bölümleri ile belirli kafatası ve beyin sinirleri bu gruba girer. Bu noktalara gelen tepkiler karşısında oluşan tek duygulanım ağrıdır. Kafatası veya beyin sinirleri başınızın bu bölümlerinden merkezi sinir sisteminize ağrı duygulanımları yollar.

Örneğin diş ya da çene kemiği ağrıları kafatası sinirleri tarafından taşınır. Ense veya ense kökün-deki ağrılar ile ilgili iletileri beyin sinirleri taşır. Başağrısı kafatasının dışında kaslarda iltihap ya da gerilimden kafa derisi atardamarlarında^ veya sinüslerde kulaklarda ya da diş etlerindeki iltihaplanmalardan kaynaklanır. Kafatasının içinde ise atardamarların açılıp kapanması beyin zarının iltihaplanması tümör ya da beyin kanamasından kaynaklanan basınca bağlı olarak ağrı oluşur. Kafaderisin-deki atardamarların iltihaplanması ve bunun sonucu olarak ağrıya-hassas yanıtların girilmesi migren ve "cluster" ağrıları ile bağlantılıdır.
Yapılan araştırmalar migrenin sinir hücreleri tarafından üretilen "Serotonin" adıyla bilinen bir kimyasal maddenin beyinin kan damarlarındaki yarattığı değişikliklere bağlanabileceğini göstermektedir. Cluster başağrıları ise baştaki sinir ve atardamarların birbirlerini etkilemeleri ve beyindeki bir kimyasal nakledicinin salgılanmasıyla ilgili olabilir. Gerilimle ilgili başağrıları kasların spastik kasılmaları ile kafad^risindeki atardamarların genişlemesinin birleşiminden oluşur. Tıp doktorlarına göre başağrıları iki ana kategoride toplanır: Kas kasılması ile ilgili başağrıları ve kan damarları ile ilgili (vasküler) başağrıları. Doktorunuzun teşhisi tıbbi özgeçmişinizi bilmesine ve yapacağı muayeneye bağlıdır. Eğer başağrıları yeni başlamışsa birdenbire kriz halinde tutuyorsa fiziksel yorulma sonucu ortaya çıkıyorsa yalnız sabahları ve kusma ile birlikte görünüyorsa ya da ateş kilo kaybı veya nörolojik anormallikler de beraberinde geliyorsa . ayrıntılı testlere başvurma gerekebilir. Bu testler arasında başın CT (bilgisayarlı tomografi) yapılması gerekir. Sinüsler yüz kemikleri ve boyun dokusu ile kemikle bu tarama sırasında görülür. Başağrıları boyun ya da baş ile ilgili bir kaza neticesi ortaya çıkmışsa omurganın üst bölümünün röntgeni çekilmelidir. Doktorunuz ayrıca MRIF (manyetik rezonans) bel omurlarından su alınması gibi testler isteyebilir. Ayrıca diğer uzman doktorlara danışıp teşhisde (tanıda) yardım isteyebilir. Başağrıları hafif zonklayıcı ya da çok keskin olabilir. Ağrının şeklini tarif edebilirseniz doktorunuza koyacağı tanıda yardımcı olursunuz.
Zonklayan ağrı genelde vasküler başağrısıdır. Kusma veya geçici görme bozuklukları ile birlikte geliyorsa migren olma olasılığı vardır. Keskin bir şey saplanmış gibi gelen başağrıları nevraljiden kaynaklanabilir. (Sf...'ye bakın) zonklama olmadan süregelen başağrısı ise çoğunlukla gerilimle ilgilidir. 6 ay veya daha fazla süren ve geçmeyen başağrıları
kronik başağrılarıdır. Yaklaşık 42 milyon Amerikalı migren ve gerilimden kaynaklananlar en yaygın olmak üzere başağnlarından şikâyetçidir. Başka bir yaygın başağrısı tipi de sinüslerin iltihaplanmasından kaynaklanır. Genelde ağrı alında yanaklarda gözlerde veya kafatasının üstünde hissedilir. Bu tür başağrıları sinüs duvarlarının hava ile dolmasıyla bağlantılıdır. İltihaplanma veya allerjik nedenlerle burun tıkanınca sinüslere hava girmesiyle oluşur.
Özellikle nezleli uçak yolcuları uçak inişe geçtiğinde kulaklarında ve sinüslerinde bir ağrı duyarlar. Bu da aynı nedene bağlıdır. Kadınlarda adet öncesi başağrıları migren veya gerilim tipi ağrılardan olup genelde vajinal kanamanın başlamasıyla birlikte sona erer. Yüksek tansiyonun neden olduğu başağrıları genelde sabahları ortaya çıkar çok yaygın değildir
ve ancak ciddi boyutlarda yüksek tansiyona bağlıdır. Vasküler başağrıları da sabahları ortaya çıkar. Burun boşluğunda oluşan bir iltihaptan kaynaklanan başağrıları özellikle öne eğildiğinizde çok sancı yapabilir. Göz yorulmasından kaynaklanan başağrıları ise_ uzun süre okuduktan ya da karanlıkta otomobil kullandıktan sonra ortaya çıkar. Fazla yorgunluğa bağlı başağrıları ise durmak dinmeksizin haftalarca veya aylarca sürebilir. Başağrıları ayrıca başka hastalıkların da belirtisi olabilir. Örneğin akut ciddi ve başta - karıncalanma hissi ve bulantı ile görme veya konuşma bozukluğu yaratan bir başağrısı beyin kanamasının belirtisi olabilir. Israrlı ve yeni ortaya çıkmış bir başağrısı beyinde ur kanama menenjit ansefalit çocuk felci beyin apsesi ve başın herhangi bir yerinde bir kanamanın habercisi olabilir. Arada bir saplanan başağrıları sizi ürkütmesin ama "artık bu dayanılamaz hale geldi" dediğiniz zaman mutlaka bir hekime başvurmalısınız. Yorgunluk stres veya fazla miktarda alkol ya da tütün tüketimine bağlı başağrıları için doktorunuz sizi rahatsız eden unsuru ortadan kaldırmanızı ve aspirin gibi bir ağrı kesici almanızıönerebilir. Kronik başağrıları daha ciddi sorunlar yaratabilir: Uyuşturucu ihtiva etmeyen ağrı kesiciler ağrıyı dindirmekle birlikte tekrar ortaya çıkmasınıönleyemezler. Depresyona karşı ilaçlar önerilebilir (Antidepresanlar).
Bu tür ilaçlar beynin bazı kimyasal salgılarını düzene sokarak aynı zamanda da ağrıyı algılama biçiminizi değiştirmek suretiyle yardımcı olabilirler. Uyuşturucu ihtiva eden ağrı kesiciler örneğin kodein aspirin ile birlikte kullanıldığında rahatlamanızı sağlar ancak bu tür ilaçları kullanırken çok dikkatli olmak gerekir. Çünkü bunların bağımlılık yarattıkları bilinmektedir. Ne kadar yüksek dozda kullanılırsa bulantı kabızlık ve uyku hali gibi yan tesirlerin ortaya çıkma olasılığı o kadar fazladır. "Ergo" preperatları ile metisergidler ciddi vasküler başağrı-larında oldukça etkilidir. Bu iki tip ilaç bebek bekleyen veya süt veren anneler ile yüksek tansiyonlu hastalar ve dolaşım bozuklukları olan kişiler için sakıncalıdır. Kronik ağrıları gidermek için doktorunuzun iki amacı olacaktır: İlk olarak kullandığınız ilaç dozunu azaltacak ve gerekli ilaçları almanızı sağlayacaktır. Daha sonra da ağrının mahiyetini kendinizin de çok iyi tanımlayabilmenize yardımcı olacaktır. Bazı gevşeme yöntemlerini uygulayarak ve yaşam tarzınızda köklü değişiklikler yaparak bazı tür başağrıları ile başa çıkmak mümkün olabilir.